Vijg

 

Ficus carica (bot.)

Fig (Eng.)

Figue (Frans)

Feige (Duits)

 

Moraceae - moerbeziefamilie

 

In de oude groente - en fruittuin van het Geldrops kasteel, de Baron z’n Hof, staan in een beschutte hoek twee grote vijgenstruiken die in warme zomers vruchten dragen. Ik heb me vaak afgevraagd hoe vijgen bloeien omdat ik nooit één of andere vorm van een bloem zag. Er moest een geheimzinnig proces plaats vinden.

Vijgen zijn planten van de tropen en de subtropen. Maar ook in Nederland kunnen zij op een beschutte plek in de tuin of in een kuip groeien en zelfs in warme zomers vruchten dragen.

 

Herkomst

Tot het geslacht ficus behoren 600 tot 1000 verschillende soorten bomen en struiken die inheems zijn in het Middellandse Zeegebied, Klein - en West-Azië, Noord-Afrika, het Maleise Archipel en Polynesië. Zij groeien daar als enorme bomen of struiken op droge, stenige hellingen, in steeneikstruwelen en op oude muren. Sommige kruipen over de grond of klimmen tegen bomen. In het Middellandse Zeegebied wordt ficus op dezelfde wijze gebruikt als bij ons de klimop. onrijpe vruchten

In sommige delen van India komt men de heilige vijgenboom tegen (Ficus religiosa). Onder deze boom, de 'bodhi',  zou Boeddha zijn verlichting bereikt hebben. Ficus benjamina, de waringin, is de heilige boom van Java, een enorme boom welke zonder moeite een grondoppervlak van 1 ha of meer kan beslaan. Dit komt door de vele luchtwortels. Wanneer zo’n luchtwortel de grond bereikt heeft (en dat gaat in tropisch klimaat zeer snel) functioneert deze als een zelfstandige boom. Op deze wijze kruipt de vijg als het ware voort. Zaden van de waringin komen via vogels in de oksels van andere bomen en op oude muren terecht die dan ingepakt en gewurgd worden.

 

Geschiedenis en mythologie

De vijg speelt een belangrijke rol in de religieuze geschiedenis en mythologie van de mensheid. De Romeinen vereerden de vijgenboom omdat de kribbe van Romulus en Remus vastraakte aan de takken van een vijg op de plek waar later Rome zou verrijzen. De Chinezen geloofden dat vijgen door geesten werden bewoond. De gewone vijg (Ficus carica) is de eerste plantensoort waarvan de naam in de Bijbel wordt genoemd als 'leverancier van de vijgenbladeren waar Adam en Eva hun naaktheid mee bedekten'. Ficus religiosa

De banyanboom (Ficus benghalensis) is voor veel mensen in India, de Himalya en China heilig. Het is een van 's werelds grootste bomen. De kroon van de banyan kan zo breed uitgroeien dat volgens de legende Alexander de Grote (356-323 v.Chr.) met zijn gehele leger onder deze boom kon schuilen. Ficus benghalensis

De grootste banyanboom staat de de botanische tuin in Calcutta. Hij had zich 200 jaar geleden in de kroon van een dadelpalm genesteld. Van daaruit groeide hij uit tot 's werelds grootste kroon. De diameter bedraagt 131 m en wordt gesteund door meer dan 1775 luchtwortels.

Volgens een Indiase legende woonden geesten in een grote banyanboom die iedereen naar de keel sprongen die 's nachts de boom benaderde.

 

Plantkenmerken

De vijg (vrucht) is eigenlijk geen vrucht. Wat wij als vrucht zien, is de vlezige bloeiwijze. De bloemen zitten binnen in de groene, peervormig uitgegroeide bloembodem: de vrouwelijke onder in de holle ruimte, de mannelijke boven bij de zeer kleine opening. De vruchten worden 5-8 cm lang, zijn eerst groen, gerijpt oranjebruin. Het vruchtvlees is groen of rood, smaakt aangenaam zoet en bevat een heleboel kleine zaadjes. rijpe vijgen

Een bijzonderheid is dat er twee soorten gecultiveerde vijgen zijn. Er zijn planten met vruchtbare vrouwelijke bloemen waaruit zich de eetbare vijgenvruchten ontwikkelen en planten met vrouwelijke en mannelijke bloemen die slechts dienen voor de voortplanting van de bestuivers, de vrouwtjes van de galwesp blastophaga psenes. Vruchtvorming is alleen mogelijk in aanwezigheid van een plant van de tweede groep. Nieuwe rassen vormen ook eetbare vruchten zonder bestuiving.

Wilde vijgen hebben op eenzelfde plant 3 generaties bloeiwijzen. Uit de zomerbloeiwijzen komen de eetbare vijgen voort. De voorjaarsgeneratie dient voor de productie van stuifmeel en de herfstbloeiwijzen voor de voortplanting van de galwespen.

De bladeren van de vijg zijn handvormig gelobd en frisgroen van kleur. De bladstelen zijn geel. In het najaar verliest de vijg zijn bladeren. opengesneden vijg

 

Planten

De vijg kan op elke grond geplant worden. Hij groeit het best op zandige en lichte bodem. De wortels zijn sterk. Als de takken in strenge winters doodvriezen, ontspruiten uit de wortel toch weer nieuwe scheuten.

De meest geschikte maand om een vijg te planten is maart. Omdat hij vorstgevoelig is, plant je hem het beste tegen een warme muur of schutting. De voet moet in de winter met (onverteerde) humus afgedekt worden.

In een plantgat van 50 bij 50 cm en 40 cm diepte wordt de wortel uitgespreid. Een beetje oude stalmest, gedroogde koemest of compost zullen de groei bevorderen.

Staat de vijg op een gunstige plek, dan kun je al in het tweede jaar vruchten plukken (mits de zomer warm genoeg is). De jonge plant kun je tegen de felle zon beschermen m.b.v. een stuk vitrage.

De vijg zal het best groeien wanneer je de hoofdtakken aan latwerk vastbindt. Het is dan een leiboom.

Een vijg kun je ook in een grote pot laten groeien. Daarvoor meng je potgrond met zand en compost. De pot moet op een zonnige plek en uit de wind staan.

Tijdens de groeimaanden heeft de vijg veel water nodig. Verpotten hoeft maar om de 2 à 3 jaar.

In november zet je de potvijg in een koele, liefst lichte ruimte. Midden mei kan hij weer naar buiten.

Ten aanzien van de vijg die je in de tuin geplant hebt, geldt bij verwachtte strenge vorst het volgende: je bindt de takken tot één of meer bundels samen, buigt deze naar beneden en legt ze ca. 20 cm diep in de grond nadat je alle vijgen ter grootte van een hazelnoot hebt verwijderd. De zeer kleine knopjes zijn de vruchten voor het volgende jaar.

In maart haal je de takken uit de grond en spoel je ze voorzichtig af. Dan bind je ze weer aan het latwerk vast.

 

Snoeien

Groeit de vijg in het eerste jaar te weinig, kun je het beste in april alle takken tot aan de grond wegsnoeien. Er zullen nieuwe, krachtige scheuten verschijnen. Daarvan houd je 5 scheuten over, de rest snoei je af.

Vruchten groeien aan de één jaar oude kleine vruchttwijgjes. Na de pluk kun je deze twijgjes wegsnoeien.

Bij een volgroeide struik worden in de zomer de toppen van de jonge scheuten teruggenomen. Daardoor ontwikkelen zich nieuwe scheuten vanuit de bladoksels en komt er meer zonlicht in de kroon. In de oksels van de nieuw gevormde scheuten zullen aan het einde van het groeiseizoen embryonale vruchtjes aanwezig zijn. Wanneer deze de winter overleven, zullen ze zich in het volgende groeiseizoen verder ontwikkelen. Het is belangrijk om altijd voor een open struikvorm te zorgen zodat de zon alle takken kan bereiken.

 

Soorten

De hier genoemde rassen zijn allemaal in Nederland te koop, leveren lekkere vruchten en zijn winterhard.

De vruchten van alle soorten zijn in oktober rijp.

‘Goutte d’Or’ heeft grote vruchten met goudkleurig vruchtvlees.

‘Belle’levert grote vruchten waarvan het vruchtvlees licht violet is.

Het beste ras is ‘Brown Turkey‘ met grote vruchten en donkerrood vruchtvlees.

‘Dauphine’heeft grote, ronde vruchten.

‘Pitta Lusse’heeft ronde vruchten met lichtgroen vruchtvlees.

 

Ziektes en plagen

Wanneer de bladeren geel worden, heeft de plant last van droogte of rode spint. Hier tegen helpen water en milieuvriendelijke bestrijdingsmiddelen.

 

Startpagina        Loofbomen