Meidoorn

(Eenstijlige, tweestijlige meidoorn en koraalmeidoorn)

 

Crataegus monogyna en laevigata (bot.)

Hawthorn, whitethorn, maybush (Eng.)

Aubépine of épine (Frans)

Weißdorn, Rotdorn (Duits)

Rosaceae - roosfamilie

De meidoorn is een struik of boom waarvan we zowel in de lente als ook in het najaar kunnen genieten: van de stralende bloesem in mei en de vele rode bessen vanaf oktober en de hele winter door. Meidoorn is prachtig als struik, boom of haag. Door de (onterechte) heksenjacht op hem in verband met ‘perevuur’ zijn helaas veel meidoorns verdwenen en worden ook nauwelijks meer geplant. Op Walcheren en in Zuid-Limburg kun je nog van geurende meidoornhagen genieten.

Verspreiding

De eenstijlige meidoorn (Crataegus monogama) is een inheemse boom die in heel Europa, Noord-Afrika, Klein-Azië en de Kaukasus. In Nederland groeit hij in de kustduinen, op oeverwallen langs de grote rivieren  en in beekdalen op zand, leem en klei. Ook in bosranden is hij te vinden.

De tweestijlige meidoorn (Crataegus laevigata) beperkt zich tot West-en Midden-Europa. Het is een boom van lichte bossen, bosranden, struwelen en hagen van vruchtbare grond (leem en klei). In Nederland is hij zeldzaam, maar in de Voerstreek (België) komen wij hem vaak tegen.

Van de koraalmeidoorn bevinden zich enkele groeiplaatsen in Wallonië en de Eifel. 

 

Naamgeving

De botanische naam crataegus is afgeleid van het Griekse woord kratos wat kracht betekent. Monogyna betekent eenstijlig en laevigata tweestijlig, wat op de hoeveelheid stijlen in de stampers slaat.

 

Plantkenmerken

Kenmerkend zijn de gedoornde takken, waardoor de meidoorn sinds mensenheugenis als haagplant wordt aangeplant. Meidoornhagen vormen een ondoordringbare barrière en zijn de ideale nestplaats voor vogels.

Er zijn twee soorten witte meidoorn, namelijk de eenstijlige (monogyna) en de tweestijlige (laevigata). Deze termen slaan op de hoeveelheid ‘stijlen’ van de stampers in de meidoornbloesem.

De eenstijlige meidoorn vinden we in rivierdalen en kalkhoudende duinen. Daar groeit hij als boom met een dicht vertakte kroon. De geur van de bloemen is onaangenaam en doet aan haring denken. Hij werd ook vaak als veekering en windbreker geplant omdat het vee geen doornige struik lust en hij ook makkelijk te snoeien is.

Zijn bladeren zijn diep ingesneden, gekarteld en frisgroen glanzend. Ze verschijnen in april/mei. Kort daarna verschijnen de witte bloemtuiltjes.

De bladeren van de tweestijlige meidoorn zijn minder diep ingesneden. Hij bloeit twee weken eerder dan de eenstijlige en zijn bloesem ruikt lekker. Zijn vruchten (de rode melige besjes) zijn wat groter dan die van de eenstijlige meidoorn, peervormig met twee tot 3 pitten, terwijl de eenstijlige meidoorn kleinere, ronde vruchtjes heeft met maar één pit. De bessen dienen als voedzame wintervoorraad voor vogels.

Als ongesnoeide struik kan de meidoorn 4-5 meter, als boom zelfs 10 meter hoog worden. De tweestijlige meidoorn vinden we nog in de Achterhoek, Twente, Drenthe, Limburg en Noord-Brabant.

       

 

Soorten

Naast de witte meidoorn met enkelvoudige bloemen vinden we in tuinen en plantsoenen ook de rode meidoorn met gevulde rode bloemen. Hij is een tuinvorm van de tweestijlige meidoorn  (Paul’s Scarlet’).

Crataegus x lavallei is een kleine boom die hooguit 7 m hoog wordt. Het diepgroene blad is matglanzend en voelt leerachtig aan. De bessen zijn bleekoranje en blijven lang aan de boom hangen.

Crataegus persimilis, de pruimbladige meidoorn, wordt 8 m hoog, heeft een afgeplat bolvormige kroon, glimmend donkergroene bladeren en helderrode vruchten. Hij verdraagt geen natte bodem.

De koraalmeidoorn (Crataegus rhipidophylla) met één stijl heeft bloemen met een lange spitse kelk

en koraalrode vruchten.

 

 

Standplaats

 Hij houdt van matig droge tot vochthoudende, liefstl kalkhoudende klei-of leemgrond en een plek in de zon of halfschaduw. tak met bessen

 

Gebruik

 

Het gebruik van meidoorns voor hagen gaat ver terug in de geschiedenis, waarschijnlijk tot in de bronstijd. De Romeinen plaatsten gevlochten meidoornhagen rond hun nederzettingen. Dit werd in heel Europa toegepast tot de uitvinding van de prikkeldraad aan het einde van de negentiende eeuw. Zeker driekwart van de oude meidoornbeplantingen zijn in de vorige eeuw verdwenen.

 

Het hout van de meidoorn is hard en werd gebruikt voor fijn snijwerk, wandelstokken, egtanden en kamraderen in molens. Medicinaal bereid diende hij voor de behandeling van hartkwalen en nierstenen  (pitten). De thee van de bloesem zou helpen bij te hoge bloeddruk. De melige bessen werden sinds de oertijd niet alleen door vogels, maar ook door mensen gegeten en in het Rijnland "Mehlfäßchen" genoemd. Zij dienden tijdens de Eerste Wereldoorlog als koffiesurrogaat.

In de nog bestaande en beschermde meidoornhagen vindt men ook tweestijlige meidoorn, wilde rozen, sleedoorn, heesterpruim, rode kornoelje, wilde mispel en hulst.

 

Symboliek, volksgebruik en mythologie

De meidoorn is het symbool voor lente, bloei, vruchtbaarheid, maagdelijkheid en seksualiteit. Samen met de verwante sleedoorn is hij ook zinnebeeld voor tweedracht (de doornen). Wanneer de meidoorn bloeide, werd bij de Kelten gehuwd. Door takken van de meidoorn aan hun huis te bevestigen, weerden de Germanen spoken en kwade geesten. In Frankrijk wordt de meidoorn ook noble épine genoemd, omdat men geloofde dat de doornenkroon van Jezus van meidoorntakken gevlochten was.bloem van Crataegus douglasii

Volgens een oude legende bloeide de staf van Josef van Arimathea, een volgeling van Jezus, elke kerstnacht in Glastonbury (Engeland) en werd derhalve Holy Thorn genoemd. Josef zou daar in 63 p.C. een kerk gesticht hebben. Toen de Engelse koning Charles I door de puriteinen van Cromwell onthoofd werd, moest ook de Holy Thorn eraan geloven. Op de plaats waar hij stond, ligt nu een gedenksteen. Zijn uitlopers zouden nog steeds bloeien, éénmaal rond kerst en éénmaal in mei. In Duitsland bestreed men koorts met thee van de eerste meidoornbloesem. Volgens een oude Franse gewoonte moet men op 1 mei een meidoorntak in de mesthoop steken om te voorkomen dat daarin door een pad een monster uitgebroed wordt.herfstblad van Crataegus prunifolia

 

De drie ijsheiligen (11,12 en 13 mei) worden in Nederland ook wel haagdoornkoude genoemd.

Als de meidoorn veel bloesem heeft, voorspelt dat een rijke korenoogst. Veel rode bessen in het najaar duiden op de komst van een strenge winter.

 

Startpagina        Loofbomen